Alleluja na 1000 sposobów, czyli zmartwychwstanie w muzyce

Alleluja w średniowieczu

Będzie po polsku. Pochodząca sprzed 1365 roku polska średniowieczna pieśń wielkanocna. Najstarsza znana. To też najstarszy znany zapis polskiego tekstu poetyckiego. Zdaniem niektórych pieśń mogła pełnić funkcję hymnu bitewnego, dając nadzieję na zmartwychwstanie poległych. Ale ostatecznie funkcję bojowego zagrzewacza niepodzielnie przejęła Bogurodzica. Tutaj tekst w oryginalnym brzmieniu:

Krystus z martwych wstał je,
Ludu przykład dał je,
Eż nam z martwych wstaci,
Z Bogiem krolewaci
Kyrie <eleison>.

I w tłumaczeniu na dzisiaj:

Chrystus zmartwychwstan jest,
Nam na przykład dan jest;
Iż mamy z martwych powstać,
Z Panem Bogiem królować, Alleluja.

Alleluja w renesansie

W renesansie twórczość pieśni w języku polskim przeżywała pewien zastój. Co nie znaczy, że wymarła całkowicie. Z połowy XVI wieku pochodzi najstarszy przekład na język polski wielkanocnej sekwencji Victimae paschali laudes. Wielkanocna pieśń Nasz Zbawiciel, Pan Bóg wszechmogący w druku wydana została w Krakowie w 1548 roku. Zresztą z Krakowa pochodzi też Mikołaj, któremu przypisuje się napisanie muzyki do tego tekstu.

Nasz Zbawiciel, Pan Bóg wszechmogący.
Jezus Chrystus Nazareński w Trójcy,
wstał z martwych ninie
wstał z martwych ninie, ninie,
uweselił ludzkie pokolenie
ludzkie ludzkie pokolenie

Alleluja w baroku

To nie tylko najbardziej znane Alleluja w baroku. To najbardziej znane Alleluja wszech czasów. Georg Friedrich Handel w 1741 roku skomponował oratorium Mesjasz. To z niego pochodzi ten hit.

Alleluja w klasycyzmie

I Beethoven ma swoje Alleluja. Jeden z największych kompozytorów w dziejach stworzył jedyne w swoim dorobku oratorium Chrystus na Górze Oliwnej. Wykonane zostało po raz pierwszy 5 kwietnia 1803 roku w Theater an der Wien. To z niego pochodzi beethowenowe Alleluja. Monument piękna.

Alleluja w romantyzmie

Romantyzm to okres w muzyce, kiedy pieśń zyskała rangę prawdziwej sztuki. Głównie za sprawą króla gatunku, jakim Franciszek Schubert niewątpliwie był. Oto jego Alleluja.

Alleluja w XX wieku

Jak wiemy, wiek XX to grube eksperymenty muzyczne. Pojawia się atonalność, przypadkowość i śmiałe zrywanie z dotychczasowymi regułami. Jednym z najwybitniejszych polskich przedstawicieli tego okresu był Karol Szymanowski, który połączył te muzyczne nowości XX wieku z umiłowaniem do muzyki ludowej.

Udało mi się wyszperać w bezdennej studni jego dzieł taką oto miniaturkę. Pieśń pt. Św. Franciszek na głos i fortepian. Ze słowem Alleluja w tekście ma się rozumieć. Może nie jest to pieśń stricte wielkanocna, no ale z braku laku… Wrzucam tekst, bo estetyka i melizmatyka tego wykonania może nieco utrudnić Wam odbiór.

Ptakowie kwiatowie łanie weseli
alleluja, lelija ewangieli.
Ewangieli angieli światu wołali:
Niewiemo! chwalemo! płakali.
Niebianie polanie słodkiej światłosci
Jezusie gołąbku miłości!

Alleluja w bluesie

Chrześcijańskie wątki w bluesie są obecne od samego początku. Bardzo wielu bluesmanów swoją twórczością manifestowali wiarę. Od bluesa do gospel jest bliska droga. To gatunki z pierwszej linii pokrewieństwa. A gospel to z natury muzyka uduchowiona, religijna. Dzisiaj nikt na planecie nie potrafi wyśpiewać radosnego Alleluja bardziej sugestywnie niż gospelowcy. Tutaj Hallelujah w wykonaniu Sunday Service.

Alleluja w jazzie

Ella Fitzgerald jedna z największych (o ile nie największa) wokalistek jazzu była wierząca. Ona i jej rodzina byli metodystami i regularnie uczęszczali do kościoła, gdzie studiowali Biblię i uczestniczyli w nabożeństwach. Kościół odgrywał ważną rolę w jej życiu i był miejscem, gdzie rozpoczęła swoją przygodę z muzyką. Więc z dużą dozą prawdopodobieństwa można uznać, że jej Hallelujah  ma konotacje duchowe, które nas tutaj interesują.

Śpiewaj Hallelujah, Hallelujah
A ty odpędzisz smutki
Kiedy troski cię ścigają
Alleluja pomoże ci przetrwać
najciemniejszy dzień
Szatan kłamie czekając
I tworzy niebo szarości
Ale Hallelujah, Hallelujah
pomaga odgonić chmury

Alleluja w rocku

Powiadają, że rock z chrześcijaństwem nie mają za bardzo po drodze. Coś w tym jest. Ale Bob Dylan jest wyjątkiem potwierdzającym regułę. Ta ikona rocka w 1979 nawróciła się na chrześcijaństwo. Miało to wielki wpływ na amerykańską kulturę popularną, a Chrystus w muzyce stał się częścią mainstreamu. Dylan ogłosił, że Jezus jest jego Zbawicielem, a tworzone wtedy teksty zaczęły nawiązywać do Nowego Testamentu. Np piosenka I belive in You.

Nie pozwól mi zmienić mojego serca
Trzymaj mnie z dala
Od wszystkich planów, które oni realizują
I ja, ja nie mam nic przeciwko bólowi,
Nie mam nic przeciwko ulewnemu deszczowi
Wiem, że przetrwam,
Bo wierzę w Ciebie.

Alleluja w popie

No dobra, wrzucę to. Wiem, że nie jest to pieśń religijna i nie ma w niej nic o Jezusie i zmartwychwstaniu. Przynajmniej wprost. Kiedy śpiewa się ją na mszach to jest zgorszenie, a jej autor był żydowskiego pochodzenia mnichem buddyjskim, którego co prawda postać Jezusa fascynowała, ale bardziej jako filozof niż Mesjasz. Leonard Cohen jest autorem najbardziej znanego (po tym od Hendla) Alleluja w historii.

Alleluja w rapie

MC Hammer to mega gwiazda światowego rapu, która stała się ikoną za sprawą piosenki U Can’t Touch This. Dokładnie tej:

Ale coś się podziało i nie wnikając w szczegóły, MC Hammer w okolicach 1997 nawraca się. Obecnie jest pastorem i prowadzi religijny program telewizyjny w ewangelicznej stacji Trinity Broadcasting Network. W jednym z programów stwierdził, że MC przed jego pseudonimem artystycznym zyskało nowe znaczenie: Man of Christ. Teraz rapuje takie teksty:

Wysyłamy tę piosenkę do Pana
i dziękujemy i wiemy, że musimy się modlić.
Bo wszystkie błogosławieństwa,
które są dobre pochodzą z góry
i jeszcze raz chcemy powiedzieć
Dziękujemy Panu z całą naszą miłością
To słowo, modlimy się modlimy,
Musimy się pomodlić,
by przetrwać dzisiejszy dzień

Alleluja w muzyce elektronicznej

Też jest. Bo Bóg jest wszędzie. Candi Staton śpiewa pieśń Hallelujah Anyway. Doczekała się wielu tanecznych remiksów. Głównie takich technopodobnych. A to znaczy, że do tego kawałka ludzie tańczyli w dyskotekach nie raz. A tam mamy takie przesłanie:

Masz problemy, które chcesz rozwiązać
Klęknij i módl się
Kiedy Pan przyjdzie, da Ci odpowiedź
Nie stanie się to zaraz, lecz w odpowiednim czasie
Po prostu pozostań czysty
A czekając na Niego, zacznij Go wychwalać
On to zobaczy
Oto, co masz robić:
Módl się póki twoje prośby się nie spełnią
Módl się póki twoja sytuacja się nie zmieni
Musisz podnieść głos i krzyknąć: i tak chwalmy Pana!
I tak chwalmy Pana!