Tajemnice świadomości. Czy da się je wyjaśnić fizyką?
W zderzeniu z zasadniczymi problemami wydaje się, że ciągle nie posiadamy satysfakcjonującej odpowiedzi na pytania o istotę ludzkiej świadomości.
Niektórzy teoretycy mają nadzieję, że uda się wyjaśnić problem świadomości poprzez odwołanie się do fizyki kwantowej. Przyjmuje się przy tym założenie, że poziom fenomenalny nie spełnia warunków analizy funkcjonalnej i że trzeba stąd odnieść się do poziomu fizycznego. Krytycy takiego podejścia zarzucają mu panpsychizm. W takim wypadku wszystkie cząstki materii mogłoby być potencjalnie świadome. Nie wydaje się to być w tym momencie adekwatna propozycja dla rozwijania właściwej teorii świadomości.
Trzeba wszakże pamiętać, że poszukiwanie neuronalnych korelatów świadomości nie było nigdy wolne od określonych uprzednich założeń filozoficznych.
Istnieją badania, które łączą świadomość z występowaniem aktywacji tych części mózgu, które wiążą się z przetwarzaniem informacji werbalnych. Okazuje się jednak, że u ludzi pozbawionych świadomości także zachodzi proces aktywacji tych samych obszarów mózgu. Ich aktywacja nie może zatem służyć jako detektor świadomości (np. u pacjentów w stanie wegetatywnym).
Inną możliwością detekcji obecności świadomości jest aktywacja płatów czołowych oraz skroniowych kory mózgowej, które używane są do świadomej percepcji (Owen). Odpowiednie eksperymenty przeprowadzone z pacjentami w śpiączce, którym kazano wyobrażać sobie raz grę w tenisa, a raz przechadzkę po swoim domu wydają się zbliżać nas ciekawych odkryć.
W badaniu świadomości człowieka należałoby odróżnić bezpośrednie, przedrefleksyjne doświadczenia zjawiskowo-psychiczne (strumień świadomości) od doświadczeń poznawczych wyższego rzędu, tj. doświadczenia zreflektowanego zawierającego sądy na temat tego pierwotnego doświadczenia.
Podsumowując, wszystkie teorie świadomości próbują zmierzyć się z trzema zasadniczymi problemami.
- Na czym polega różnica pomiędzy stanami świadomymi a nieświadomymi?
- Co jest właściwie treścią świadomości i co jest jej nośnikiem?
- Na czym polega zjawiskowy charakter świadomości?
Wydaje się, że ciągle nie posiadamy satysfakcjonującej odpowiedzi na te pytania.
